EUROATOM

Sedmi po redu višegodišnji Okvirni program Evropske zajednice za atomsku energiju /The Seventh multiannual Framework Programme of the European Atomic Energy Community

EURATOM istraživačke aktivnosti se razlikuju od onih u drugim programima Evropske unije, s obzirom da se sprovode pod posebnim ugovorom. EURATOM je uspostavljen 1957. godine i pravno je odvojen od Evropske komisije; no zemlje članice Evropske unije i institucije Evropske ekonomske zajednice su pravno jednake pod oba ugovora.

Premda zemlje članice EU (MS) zadržavaju većinu nadležnosti u energetskoj politici, bilo da je bazirana na nuklearnoj energiji ili drugim izvorima, EURATOM ugovor je osigurao visok stepen usklađenosti u ovoj oblasti na evropskom nivou. Pravno je uokvirio veliki broj specifičnih zadataka u oblasti upravljanja resursima i u polju istraživačkih aktivnosti:

• promocija istraživanja i distribucija tehnoloških informacija
• uspostavljanje uniformnih standarda zaštite i osiguranje njihove primjene
• investiranje u opremu i osiguranje osnovnih instalacija, neophodnih za razvoj u polju nuklearne energije, osiguranje redovne i ravnomjerne raspodjele ruda i nuklearnog goriva između članica EU
• prevencija upotrebe civilnih nuklearnih materijala u druge svrhe (posebno vojne)
• osiguranje progresa u mirnodopskom korištenju nuklearne energije putem saradnje sa drugim zemljama i međunarodnim organizacijama
• uspostavljanje zajedničkog upravljanja (kao što je JET, te ITER agencija, koja će se uskoro oformiti)

Za program EURATOM izdvojeno je 2,751 milijarda eura, od čega će se finansirati istraživanje nuklearne energije aktivnosti treninga, što potpada pod EURATOM ugovor. Isto tako, EURATOM ugovor predviđa da ove aktivnosti maksimalno mogu trajati 5 godina, za razliku od drugih komponenti FP7.
U okviru FP7 EURATOM-a je podijeljen na dva specifična programa, jedan obuhvata indirektne aktivnosti u oblastima energetske fuzije i nuklearne fisije, te radioaktivne zaštite; drugi obuhvata direktne aktivnosti u oblasti nuklearne energije, koje se sprovode pod okriljem Evropske komisije.

EURATOM indirektnim aktivnostima upravlja Opšta uprava Evropske komisije za istraživanje – DG RTD (Commission's Directorate-General for Research -DG RTD)
U okviru FP7 specifičnih programa izdvojeno je 1,947 milijardi eura za istraživanje u oblasti energetske fuzije i 287 miliona eura za istraživanje u oblasti nuklearne fisije i radioaktivne zaštite. Za nuklearne aktivnosti, koje sprovodi Združeni istraživački centar - JRC rezervisano je 517 miliona eura. JRC je, takođe partner u velikom broju konzorcija, implementirajući indirektne aktivnosti u oblasti fisije.
U principu, FP7 EURATOM će obuhvatiti glavne probleme i izazove u oblasti nuklearnog istraživanja, te doprinijeti daljoj konsolidaciji Evropskog istraživačkog prostora – ERA (European Research Area) u sektoru nuklearne energije. Pored toga, podržaće postojeće politike Evropske zajednice i u isto vrijeme rješavati zahtjeve u okviru novih politika.
EURATOM će pomoći u kreiranju kritične mase i novih struktura u ključnim istraživačkim oblastima na evropskom nivou, kao i promovisati slobodan protok ideja, znanja i slobodno kretanje istraživača. EURATOM istraživački programi ciljaju na razvoj i objedinjavanje znanja, te na unaprjeđenje naučne i tehnološke kompetencije i pružanju podrške za „know how“ u oblasti nuklearne energije, a što se odnosi na zaštitu, sigurnost, pouzdanost, održivost i finansijsku efikasnost.

EURATOM indirektne aktivnosti su pod upravom Opšte uprave Evropske komisije za istraživanje – DG RTD (Commission's Directorate-General for Research -DG RTD). Ukupan budžet za indirektne aktivnosti iznosi 287 miliona eura.
U sklopu indirektnih aktivnosti najznačajnije teme su: energetska fuzija i nuklerana fisija i zaštita od radijacije.
U okviru specifičnog programa Saradnja, kao što je, na pr. istraživanje u okviru EURATOM-a, ove aktivnosti će biti finansirane kroz sljedeće sheme:

• kolaborativno istraživanje
• mreže vrhunskih naučnih dostignuća
• akcije koordinacije i podrške

1. Energetska fuzija

Istraživanja u polju atomske fuzije – imaju za cilj produbiti temeljno znanje u ovoj oblasti za ITER*, te njegovu primjenu kao značajan korak unaprijed u kreiranju sigurnih, trajnih, ekoloških, te ekonomski održivih prototipova reaktora, uključujući:

• izvršenje priprema za realizaciju ITER site, uspostavljanje INTER organizacije i evropske zajedničke obaveze za ITER, upravljanje, tehničku i administrativnu podršku, konstrukciju opreme i instalacija, kao i podršku projektu tokom konstrukcije
• R&D u pripremi ITER operativnosti – istraživanja u polju fizike i tehnološka istraživanja za korištenje opreme i resursa u programu fuzije, uključujući JET, procjenu specifičnih ključnih tehnologija, konsolidaciju odabranog za ITER projekt, te pripremu operativnosti
• tehnološke aktivnosti u pripremi stanica za demonstraciju fuzione energije – DEMO
• dugoročne R&D aktivnosti - unaprjeđenje razvoja i poboljšanje koncepta za ograničene magnetske sheme, teoriju i metodologiju za razumijevanje ponašanja fuzijske plazme i koordinaciju istraživanja koje sprovode zemlje članice EU (MS) u oblasti inercijskih ograničenja
• ljudske potencijale, obrazovanje i obuku u pogledu trenutnih i srednjoročnih potreba za ITER, te za dalji razvoj fuzije
• infrastrukturu - konstrukciju međunarodnog projekta za istraživanje energetske fuzije – ITER koji će biti element nove istraživačke infrastrukture, sa jakom evropskom dimenzijom

Istraživanje u oblasti energetske fuzije biće finansirano na osnovu procedura zasnovanim na ugovoru o pridruživanju između Evropske komisije i zemalja članica EU (MS) ili zemalja pridruženih članica (AS)

Zemlje ili subjekti unutar tih država:

• Evropski govor o razvoju fuzije - EFDA /the European fusion development agreement
• evropske zajedničke obaveze za ITER
• međunarodni ugovori između EURATOM-a i trećih zemalja; obuhvataju aktivnosti u oblasti istraživanja i razvoja energetske fuzije, posebno ITER ugovor
• ostali međunarodni ugovori zaključeni između Evropske zajednice i pridruženih organizacija, posebno Ugovor o mobilnosti osoblja
• aktivnosti dijeljenja troškova

2. Nuklearna fisija i radioaktivna zaštita

Aktivnosti u oblastima nuklearne fisije i radioaktivne zaštite ciljaju na uspostavljanju jedinstvene naučne i tehnološke osnove za dugoročno bezbjedno upravljanje radioaktivnim otpadom, koji ima dug vijek raspadanja; promociju sigurnije, efikasniju i kompetitivniju eksploataciju resursa nuklearne energije. Aktivnosti obuhvataju i osiguranje robusnog i društveno prihvatljivog sistema zaštite ljudi i okoliša od efekata ionizacijskog zračenja a što uključuje:

• upravljanje radioaktivnim otpadom
• sisteme reaktora
• radioaktivnu zaštitu
• infrastrukturu
• ljudske potencijale i trening

Finansijske sheme obuhvataju:

• kolaborativne projekte
• mreže vrhunskih naučnih dostignuća
• aktivnosti koordinacije i podrške

Združeni istraživački centar – JRC (Joint Research Centre) je prvobitno uspostavljen pod ugovorom EURATOM, i od tada je vodeći institut za nuklearna istraživanja u Evropi i sprovodi direktne istraživačke aktivnosti pod EURATOM.
U tom kontekstu, programi nuklearnog istraživanja u okviru FP7 će se fokusirati na obezbjeđenju naučne i tehnološke podrške u rješavanju glavnih problema i izazova u oblasti nuklearnog istraživanja usmjerenih ka klijentima. Cilj je podrška i monitoring postojećih politika, pri čemu se, u isto vrijeme, rješavaju zahtjeve novih politika.

EURATOM/JRC će obuhvatiti glavne probleme i izazove u oblasti nuklearnog istraživanja, te doprinijeti daljoj konsolidaciji Evropskog istraživačkog prostora – ERA (European Research Are) u sektoru nuklearne energije. Pored toga, podržaće postojeće politike Evropske zajednice i u isto vrijeme rješavati zahtjeve u okviru novih politika. Isto tako, pomoći će u kreiranju kritične mase i novih struktura u ključnim istraživačkim oblastima na evropskom nivou, kao i promovisati slobodan protok ideja, znanja i slobodno kretanje istraživača.

JRC aktivnosti u oblasti nuklearne energije podijeljene su na sljedeće oblasti:

• upravljanje nuklearnim otpadom, uticaj na okoliš i bazično znanje
• sigurnost nuklearne energije
• bezbjedno korištenje nuklearne energije

JRC će nastaviti da djeluje kao evropska referenca za diseminaciju informacija, trening i obrazovanje mladih naučnika i sarađivaće sa istraživačkim organizacijama iz zemalja članica EU (MS), kako bi se provele istraživačke aktivnosti, trening i upravljanje znanjem. U isto vrijeme, istraživački napori će se nastaviti u pravcu istraživanja uticaja upravljanja otpadom na okoliš, rješenja za nuklearnu energiju i njenu sigurnu upotrebu. Imajući u vidu politički značaj problema neširenja nuklearnog zagađenja, pojačaće se istraživanja u tom pravcu.